علل
بحران آب وبرق درایران
قرن «هیدروپلیتیک» نامی است که یونسکو بر قرن ۲۱ نهاده است. علت یا علل انتخاب چنین نامگذاری بر قرن حاضر، امروز زبانزد خاص و عام اند.
تغییرات اقلیمی و افزایش دمای کره زمین، در اثر متصاعد شدن گازهای گلخانه ای به ویژه «دی اکسید کربن که مسبب اصلی آن سرمایه داری حریص و طماع جهانی است، افزایش جمعیت جهان، افزایش چشمگیر خشکسالی و در نتیجه کاهش آب، افزایش آلودگی آب در اثر ضایعات کارخانه ها و ... (بطور عمده در اثر سوخت مواد انرژی زای فسیلی) روز به روز نه تنها به افت حجم آب بطور کلی، بلکه به کاهش فاجعه بار آب آشامیدنی منجر می شود.
فاجعه بحران آب در کشور ما نیز از آسمان نازل نگشته است. واقعیت این است که قریب به ۲۵٪ کشور کویر است و بیش از ۹۰ درصد مساحت ایران، مناطق خشک و یا نیمه خشک محسوب می شود.
در عین حال ایران یک کشور کم بارش و خشک به شمار می آید. این در حالی است که کشور ما طی نیم قرن گذشته جمعیتش چند برابر گشته است. اما سیاست نئولیبرالی حاکم بر اقتصاد کشور ما سبب گشته است که شرایط زیست محیطی میهن ما پیوسته رو به وخامت می گراید. کمبود منابع آب، آلودگی آب و هوا، بیابان زایی و فرسایش خاک، تخریب جنگل ها و مراتع، نابودی تنوع زیستی، مدیریت ناقص پسماند و زباله، عدم سرمایه گذاری در انرژی تجدید پذیر و ... عواملی هستند که کشور را با مشکلاتی نظیر کم آبی، بیابان زایی، آلودگی آب و هوا، کمبود انرژی (به ویژه برق)، تخریب زیستگاهی روز افزون مواجه ساخته است. طبق آمار خودشان هم اکنون در ایران بیش از ۲۴ استان و ۵۰ شهر با تنش آبی روبرو هستند. در مجموع ۲۰۰ شهر از کمبود آب رنج می برند. بعد از انقلاب بهمن رژیم جمهوری اسلامی به تدریج برای تامین کمبود آب شروع به ساختن سد کرد. قبل از انقلاب در ایران تنها ۱۸ سد وجود داشت.
در طول حیات جمهوری اسلامی این رقم به ۶۴۷ سد رسید. امروز اما، دو سوم گنجایش مخازن سدهای ایران خالی است! همین چند روز پیش اعلام کردند که ۴ سد بکلی خالی اند. کارشناسان به این نتیجه رسیده اند که به علت شرایط اقلیمی حاکم بر ایران به مثابه کشوری کم بارش و پرآفتاب، آب پشت سدها روز به روز کاهش می یابد. میانگین حجم آب پشت سدهای ایران به ۴۳٪ رسیده است. مضافاً اینکه مدیریت نامناسب آب، افزایش مصرف آب، سدسازی بی رویه و ... نیز در این روند نزولی مخازن سدها تاثیر سوء داشته اند.
کارشناسان معتقدند که آب پشت سدها تنها در اثر تابش آفتاب ۴۰٪ کاهش یافته اند. علیرغم وجود این تعداد سد در ایران، ۶۰٪ از آب مورد نیاز – به ویژه کشاورزان - را از طریق حفر چاه از زیر زمین بیرون می کشند. زیرا طبق مطالعات مجله «نیچر» - که ما ۵ سال پیش در مقاله ای مربوط به بحران آب در «توفان» ذکر کردیم - «حجم کلیه بخش های آبریز ایران بین ۲۰ تا ۲۶٪ کاهش نشان می دهند، زیرا نه تنها کاهش بارش، بلکه تبخیر آب پشت سدها در اثر تابش آفتاب، ۴۰٪ کاهش یافته است.»
برای نمونه آب در سد کرج نه تنها گل آلود است، بلکه حدود ۳۰ متر پائین تر از سال ۱۴۰۲ است و به این ترتیب کمبود آب، شهر تهران را بیش از همیشه تهدید می کند.
طبق اطلاعات و آمار خودشان ۸۰ الی۹۰٪ آب در ایران به مصرف کشاورزی می رسد. در حالیکه سیستم های آبیاری نوین (مثلاً قطره ای) و بهبود مدیریت آب می تواند به کاهش مصرف آب در این عرصه منجر شود. اما مسئولین ناکارآمد جمهوری اسلامی که منافعشان درسد سازی بوده، کوچکترین اقدامی در این زمینه نکرده و نمی کنند.
کشاورزان ایران برای تامین آب سال هاست که به حفر چاه روی آورده اند. طبق تازه ترین آمار وزارت نیرو در حال حاضر بیش از یک میلیون حلقه چاه عمیق چاه عمیق و نیمه عمیق در کشور وجود دارد. تعداد چاه های عمیق مجاز ۲۰۵۵۰۰ و نیمه عمیق ۵۵۴ هزار است که باید تعداد بی شماری از چاه های غیر مجاز را بر آن افزود. پدیده چاه دو تا ثیر به غایت منفی بر محیط زیست ایران به جای گذارده است.
یکم اینکه سیستم آبرسانی قنات که به روایتی سنت چهار هزار ساله دارد، زمانی قریب به ۶۰ هزار رشته قنات و ۲۵۵ هزار چشمه، منابع آب شرب و آب کشاورزی ایران را تأمین می کردند. ولی به دلیل ته کشیدن سفره های آب زیرزمینی توسط چاه های عمیق که در بالا به آن اشاره رفت، اکثر این منابع آبی خشک شده اند و قنات، این «میراث مهم کشاورزی جهان» (یونسکو در سال ۲۰۱۴ این نام را بر این پدیده بی نظیر نهاد) در شرف اضمحلال است. تنها در یزد ۸۰۰ قنات خشک شده است.
اما مسئولین دزد و ناکارآمد به عوض اقدام اساسی برای ترمیم، ترویج و نجات این پدیده بی نظیر به ساختن سد، حفر چاه و تغییر مسیر رودخانه ها روی آورده اند. زیرا منافع عده ای از غارتگران از این مسیر تامین می شود.
هم اکنون برای تامین آب تهران، وزارت نیرو مجوز حفر ۵۰ حلقه چاه عمیق جدید را صادر کرده است!! و این، آن پارادوکس و یا چمبره ایست که مسئولین جمهوری اسلامی در آن گرفتار آمده اند. زیرا حفر چاه های عمیق و نیمه عمیق باعث خالی شدن سفره های آب زیر زمین می شود. در حال حاضر قریب به ۸۰٪ از خاک ایران دچار فرونشست شده است. فرونشست در حوزه تهران در مناطقی که چاه زده اند،۳۶ و در فارس و اصفهان ۱۷ سانتی متر در سال است.
برداشت بی رویه آب های زیرزمینی باعث کاهش فشار در آبخوان ها و در نتیجه فشرده شدن خاک گشته و شکاف و فرونشست به دنبال خواهد داشت. بدون تردید مصرف ۸۰ تا ۹۰٪ آب های زیر زمین برای آبیاری عامل مهمی در فرونشست زمین محسوب می شود.
ناگفته پیداست که شکاف و ترک در زمین بی پیامدهای زیانباری نظیر کج شدن و فروریختن ساختمان ها، ریل راه آهن، ترکیدن لوله ها و اختلال در شبکه فاضلاب به وجود می آورد. در عین حال حفر چاه، باعث خشک شدن درختان نیز می شود. زیرا چاه ها آب مورد نیاز ریشه آنها را بیرون می کشند. حتی حفر چاه باعث خشک شدن دریاچه ها نیز می شوند.
عرصه دیگر که آب شرب و کشاورزی را هدر می دهد صنایع آب بر نظیر ذوب آهن، فولاد، صنایع نظامی، سیمان و ... است که در مسیر رودخانه ها ساخته شده اند. این کارخانه ها حق آبه تاریخی کشاورزی را ربوده و آنها را وادار به حفر چاه عمیق کرده اند و چرخه معیوب مصرف آب را گسترش و تعمیق بخشیده اند. در صورتی که اگر این کارخانه ها در کنار دریاچه خزر و یا خلیج فارس ساخته می شدند، بخشی از مشکل آب و بحران موجود در این زمینه را کاهش می دادند اینجا هم مقصر اصلی رشوه خواران، چپاولگران، رانت خواران و دزدان دست اندکار حکومت جمهوری اسلامی اند. بی جهت نیست که از برخی از کارشناسان بحران کنونی آب را، بدرستی «ورشکستگی آبی» می نامند.
ذخایر آبی سدهای تهران به پایین ترین سطح در ۱۰۰ سال اخیر رسیده است. برای مثال سد امیرکبیر تنها ۶٪ و سد لار کمتر از۱۰٪ از ظرفیت خود آب را ذخیره کرده اند. حجم آبی کشور در مجموع ۵۰٪ کاهش نشان می دهد.
شوربختانه کاهش بارش در تابستان امسال نسبت به میانگین سال های گذشته ۲۳٪ بوده است. این کمبود، به علاوه افزایش بی سابقه دما، خشکسالی بی سابقه ای را به ارمغان آورده است. دمای تابستان امسال بالاترین میزان در چند دهه اخیر است، به قسمی که امسال با ۱۵۴/۵ میلی متر بارندگی، کم بارش ترین سال در یک قرن اخیر بوده است .
طبیعی است که چنین وضعی، از تغییرات کلی اقلیمی جهان هم نشات می گیرد، اما همانگونه که در بالا اشاره رفت، با گسترش کشاورزی و استفاده بی رویه از آب های زیرزمینی و خالی شدن سفره های آب، سطح آب زیر زمین در ایران به شدت کاهش یافته است. بر اساس گزارش ها، بسیاری از دشت های کشور بویژه در مرکز، در معرض افت سطح آب قرار دارند.به دیده کارشناسان خود نظام، استفاده از روش آبیاری سنتی که موجب هدر رفتن آب در زمین های کشاورزی می شود، منجر به کاهش باز هم بیشتر منابع آبی کشور گشته است که باید خشکسالی تابستان امسال را نیز در بوجود آمدن این وضع سهیم دانست. بدون اقدام عاجل، ایران با فاجعه «آخرالزمانی» مواجه خواهد شد.
کمبود بی سابقه آب در تابستان امسال که قطعا منجر به کاهش محصولات کشاورزی و افزایش قیمت مواد غذایی می شود، وضع معیشتی زحمتکشان ایران را دچار کمبود مضاعف می سازد.
همچنین آب شرب در بسیاری از شهرها و روستاهای مرکزی و شرقی کشور مکرر قطع شده و زندگی را برای روستائیان سخت تر از همیشه ساخته است. برای مثال آب در تهران اخیراً ۴۰ ساعت قطع بود. کمبود آب در رودخانه ها، دریاچه ها و تالاب ها باعث خشک شدن تالاب های مهم کشور نظیر تالاب های هورالعظیم و شادگان گشته و باعث نابودی اکوسیستم های آبی و تنوع زیستی گشته و بر زندگی پرندگان آبزی تا تاثیر کشنده گذارده است.
همانگونه که در بالا اشاره رفت بحران آب در ایرانی معجونی از عوامل
طبیعی (خشکسالی) و مدیریت فاجعه بار ناشی از فساد و دزدی است. ما دام که اراده سیاسی تاکنونی، به روشی خود ادامه دهد،
بحران آب در ایران نه تنها لاینحل خواهد ماند بلکه فاجعه بارتر نیز خواهد
شد.
مشکل کمبود برق نشانه بی
لیاقتی مسئولان جمهوری اسلامی.
مشکل کمبود برق که از عوامل عدیده ای ناشی می شود، عملاً به یک مشکل ساختاری تبدیل شده است.
پایین بودن قیمت برق و در نتیجه مصرف بی رویه آن از یک سو، و عدم سرمایه گذاری از سوی دیگر به اضافه رشد جمعیت و به طریق اولی رشد مصرف در بوجود آوردن بحران اخیر قطعی برق، نقش موثری داشته اند. هر خانوار در سال ۱۰۲۲ کیلووات در ساعت برق مصرف می کند که سالی ۵٪ نیز افزایش می یابد، در حالیکه رشد تولید آن بیں ۲ تا ۳٪ است. تغییر اقلیمی و افزایش دما در تابستان که باعث استفاده روزافزون از وسایل سرمایشی می گردد، یکی دیگر از دلایل افزایش مصرف برق بشمار می آید.
مصرف برق در تولید رمزارزها، بخصوص «ماینینگ» های غیرمجاز که سالی بیش از ۱۰۰۰ مگاوات برق می بلعند به اندازه کل مصرف چند شهر کوچک است. در ایران که بیش از ۸۰٪ برق بوسیله نیروگاه های گازی تولید می شود، در سال های اخیر با کاهشی معادل ۷٪ مواجه بوده اند.
علت را باید در کمبود گاز جستجو کرد. که خود حدیث مفصل دارد. در نتیجه نیروگاه های گازی کمبود سوخت خود را با گازوئیل و مازوت جایگزین کردند که نه تنها گران تر از گاز است بلکه آلایندگی بیشتری برای محیط زیست نیز دارد.
بی برنامگی دولت و بدهی های کلانش به پالایشگاه ها، نیروگاه ها و به طور کلی صنعت برق - که اکنون به رقم نجومی ۶۳ هزار میلیارد تومان رسیده است - به عنوان بزرگترین بدهکار به این صنعت (!!) عامل اصلی به بن بست رسیدن راه حل های رفع مشکل برق بوده و خواهد ماند.
ناگفته نماند که فرسودگی زیرساخت های تولید برق و کاهش توان سرمایه گذاری جهت بازسازی و مدرنیزه کردن آن، عامل مهمی است که در بوجود آوردن وضع نابسامان تولید انرژی و برق نقش داشته است.
علت دیگر در عدم رویکرد مسئولین به انرژی تجدید پذیر نظیر خورشیدی و بادی است. سهم این روش در تولید برق در ایران تنها ۵ درصد است، در حالیکه کشور پرآفتاب ما خیلی بهتر از این ها قادر به تولید انرژی تجدید پذیر است.
خشکسالی مفرط که یکی از دلایل سقوط ظرفیت آب سدها گشته باعث شده است که ۱۲۵۰۰ مگاوات برق تولید شده توسط نیروگاه های برق آبی کاهش یابد. عامل دیگر فرسودگی شبکه برق رسانی کشور است که باعث هدر رفتن برق تولید شده می شود.
بازدهی برخی از نیروگاه های قدیمی نیز افت فاحشی دارند، زیرا فرسوده شده اند و مسئولین نظام به دلایل ذکر شده در بالا از عهده بازسازی آنها عاجزند.
اختلال و ضررهای ناشی از قطع برق حیرت انگیز است.
خاموشی برق که به روزی ۴ ساعت و بیشتر می انجامد نه تنها زندگی مردم را مختل کرده، بلکه خسارت اقتصادی عظیمی به بار می آورد. قطع برق نه تنها اختلال در صنایع بلکه به کاهش تولید نیز می انجامد، که تا کنون بیش از ۲۰ میلیارد دلار به تولید کنندگان زیان وارد کرده است.
از آنجا که بسیاری از پمپ های آب با برق کار می کند، ناگزیر به قطع آب منازل نیز منجر می شود. ناگفته نماند که قطع برق بر خدمات درمانی نیز تاثیر منفی می گذارد.
قطع دست کلان دزدان فاسد، افزایش تولید انرژی تجدیدپذیر نظیر نیروگاه های
خورشیدی، بستن «ماینینگ» رمزارز غیرمجاز، بازسازی نیروگاه ها و شبکه توزیع و ... چاره کارند. در غیر این صورت پیش بینی می شود که تا ۶ سال دیگر کمبود برق به بیش از ۶۰ هزار مگاوات برسد.
نقل از توفان شماره ۳۰۶ شهریور ماه۱۴۰۴ ارگان مرکزی
حزب کارایران
وبلاگ توفان قاسمی
http://rahetoufan67.blogspot.se/
وبلاگ ظفرسرخ
http://kanonezi.blogspot.se/
http://toufan.org/ketabkane.htm
سایت آرشیو نشریات توفان
http://toufan.org/nashrie_tofan%20archive.htm
توفان در توییتر
https://twitter.com/toufanhezbkar
توفان در فیسبوک
https://www.facebook.com/hezbekar.toufan.3/
توفان درفیسبوک به زبان انگلیسی
https://www.facebook.com/pli.toufan?fref=ts
توفان درشبکه تلگرام